Monografie miejscowości górnośląskich

Śląsk, przez wieki znajdując się w ramach państwa o ustroju, który dziś określilibyśmy federacyjnym (Rzesza Niemiecka), zachował w tym względzie – w tradycji – swoją specyfikę. Czy można więc obecnie mówić o narodowości śląskiej?

Jak najbardziej słusznym jest pogląd odrębności Śląska – tak, jak wcześniej od innych krajów wchodzących w skład Rzeszy, jak i obecnie od reszty państwa polskiego. Niegdyś była to także odrębność organizacyjna na wyższym niż dziś poziomie. Dziś pozostały jedynie różnice kulturowe i świadomościowe.

Różnice te – głównie ze względu na duży odsetek ludności napływowej oraz politykę władz PRL (w tym brak nauczania historii regionalnej) – w ostatnich dziesięcioleciach znacznie się zniwelowały. Ich początków zaś należy szukać u progu tworzenia się elementów państwowości w tej części kontynentu, a będących pozostałością po strukturach plemiennych, funkcjonujących przecież na długo przedtem. Już w XI – XII w. łatwo zauważyć występującą w większym stopniu, aniżeli w pozostałych częściach Polski, niezależność dzielnicy śląskiej. Jednocześnie zaś poświadczamy poczucie wspólnoty z mieszkańcami dzielnic polskich oraz przynależność do państwa piastowskiego. Dzisiaj praktycznie jedyną pozostałością owej, istniejącej nadal odrębności (pomijając mniej lub bardziej uzasadnione pretensje natury quasi ideologicznej, politycznej) jest gwara śląska, w swoich przeróżnych odmianach.

Wyodrębnienie się państwa śląskiego było ze wszech miar możliwe. Właściciwie, aż do włączenia Śląska w scentralizowany organizm państwa pruskiego po 1742 roku, wszystko wskazywało na to, że taka będzie naturalna kolej rzeczy. Podobnie zresztą można ująć dzieje Pomorzan. Jeszcze za Piastów tworzących zręby polskiego organizmu państwowego, a następnie przez wieki, aż do okresu nowożytnego postrzegani byli oni, tak jak Ślązacy, jako odrębna nacja.

Jest oczywistym, że zagarnięcie Śląska przez Fryderyka Wielkiego zniweczyło możliwość utworzenia w przyszłości samodzielnego państwa śląskiego, na wzór Czechów, Słowaków, lub Węgrów.