Monografie miejscowości górnośląskich

Inne formy nazwy tej miejscowości to: Alt Cosel, Alt-Kosel, Stare Coschle.
Obecnie jest to wioska w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Bierawa.

W końcu XVIII w. zamieszkała była przez 211 mieszkańców. Na terenie wioski znajdował się folwark, kościół i szkoła katolicka. Miejscowość należała wówczas do księżnej von Hohenlohe. We wsi było 12 parcel kmiecych (Bauer) i 18 parcel chałupniczych (Häusler).

W połowie XIX w. władza zwierzchnia nad ludnością wsi (w tym sądownictwo patrymonialne) nadal należało do szlachty Hohenlohe. Wówczas sprawował ją August książę von Hohenlohe-Oehringen. Bezpośrednio sprawy sądowe prowadził justycjariusz Landeck z Bierawy.
Miejscowość liczyła wtedy już 68 gospodarstw i 560 mieszkańców, z tego dwóch wyznania ewangelickiego. Parafia katolicka należała do archiprezbiteratu w Ujeździe, a należały do niej jeszcze miejscowości: Brzeźce, Cisek z Olszową, Landzmierz z Biadaczowem, Ortowice z Korzonkiem i Zmudzona z Kędzierzynem. W tej ostatniej miejscowości znajdowała się jeszcze kaplica mszalna. W Starym Koźlu natomiast stała kaplica polowa będąca jednocześnie kaplicą cmentarną. W szkole katolickiej uczył jeden nauczyciel oraz jeden nauczyciel pomocniczy.

Na terenie miejscowości leżały w ubiegłych stuleciach jeszcze:

• przysiółek Neuhof (Piskorzowiec)
• młyn wodny Sandmühle
• folwark Tworzellin

Około 1860 r. miejscowość dzieliła się na wieś kościelną (Kirchdorf) i majątek należący do majątku ziemskiego Sławięcice, a jednocześnie do tego samego wójtostwa (bezpośrednio związana była z majątkiem Bierawa). Na terenie majątku w 1855 r. mieszkało tylko 18 osób, we wsi – 592 osób. Trzy lata później liczby te przedstawiały się następująco: majątek – 15 osób, wieś – 615 osób (w tym 1 wyznania ewangelickiego, 2 żydowskiego).
Najbliższa poczta mieściła się w Kędzierzynie.

Dominium starokozielskie składało się w drugiej połowie XIX w. z folwarku obejmującego 699 mórg, z czego 386 mórg pól uprawnych, 156 mórg łąk i 48 mórg pastwisk. Był tam także staw, w którym hodowano karpie. Z kolei wieś rustykalna, złożona z 10 gospodarstw kmiecych, 15 gospodarstw zagrodniczych i 46 gospodarstw chałupniczych miała powierzchnię 956 mórg, z czego 479 mórg pól uprawnych.

W początkach XX w. Stare Koźle zamieszkałe było przez 880 mieszkańców. Miejscowość składała się z gminy i tzw. dobra rycerskiego (Rittergut). Najbliższy kościół ewangelicki mieścił się w Kotlarni. W latach 40-tych ubiegłego wieku miejscowość zamieszkała była przez 1233 mieszkańców. Na miejscu była już poczta i urząd stanu cywilnego.

Obecnie liczba mieszkańców Starego Koźla wynosi ok. 830 osób.

Bibliografia:

1. Zimmermann F. A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien. 2. Band, Brieg 1783.
2. Knie J.G., Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und anderen Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1845, s. 42
3. Triest F., Topographische Handbuch von Oberschlesien, Teil 1, Sigmaringen 1984, s. 116.
4. Ortschafts- und Entfernungs-Tabelle des Regierungsbezirk Oppeln, hrsg. von W.L. Molly, Oppeln 1860.
5. Schlesisches Ortschaftsverzeichnis, Breslau 1901.
6. Schlesisches Ortschaftsverzeichnis, Breslau 1941.